Działanie immunomodulujące witaminy D u dzieci

Witamina D w ustroju podlega różnym przemianom. Jej główne metabolity to powstający w wątrobie kalcyfediol, czyli 25-hydroksywitamina D (25OHD) odzwierciedlająca zasoby ustrojowe witaminy D oraz kalcytriol (1,25(OH)2D – 1,25 dihydroksywitamina D), czyli aktywna postać, która ma cechy hormonu. Kalcytriol powstaje w nerkach, ale również lokalnie w wielu innych narządach i komórkach (m.in. keranocyty, makrofagi, limfocyty T, komórki nabłonkowe). Lokalna synteza nie wpływa na stężenie kalcytriolu we krwi, służy zaś regulacji procesów wzrostu i różnicowania komórkowego. Po połączeniu z receptorem dla witaminy D (VDR – Vitamin D Receptor) kalcytriol ma wielokierunkowe działanie w ustroju – odgrywa istotną rolę w procesie wzrostu i mineralizacji układu szkieletowego u dzieci, a także (poprzez wpływ na układ immunologiczny) w chorobach infekcyjnych, alergicznych czy o podłożu autoimmunologicznym. Do kluczowych komórek układu immunologicznego, na których są zlokalizowane VDR, zalicza się limfocyty T i B oraz komórki prezentujące antygen (komórki dendrytyczne, monocyty i makrofagi)1. 

Witamina D a choroby infekcyjne

Prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego odpowiada za odporność organizmu na zakażenia wirusowe, bakteryjne czy grzybicze. Okazuje się, że witamina D również na tym polu odgrywa ważną rolę. Kalcytriol ma wpływ na syntezę peptydów antybakteryjnych, takich jak: katelicydyny czy defensyny, zdolnych również do wiązania toksyn bakteryjnych. Po stymulacji VDR białka te wydzielane są z makrofagów, ziarnistości granulocytów oraz komórek nabłonkowych. Proces ten zachodzi w miejscach inwazji drobnoustrojów, czyli na skórze (głównie w keranocytach) oraz nabłonku jamy ustnej, dróg oddechowych, przełyku, macicy, pochwy oraz jelit2. Katelicydyna wykazuje nie tylko bardzo silne działanie antybakteryjne, ale również przeciwwirusowe (m.in. wirus grypy A, wirus RSV)3. Dowody na rolę kalcytriolu w walce z drobnoustrojami nie ograniczają się tylko do badań eksperymentalnych1–3. W badaniach klinicznych z randomizacją wykazano, iż u osób suplementowanych witaminą D aktywność antybakteryjna śluzu na powierzchni dróg oddechowych była istotnie wyższa, a liczba bakterii niższa w porównaniu do placebo4. Stężenie katelicydyny w wydzielinie z nosa koreluje z ciężkością przebiegu zapalenia oskrzelików u niemowląt i małych dzieci. Wraz ze wzrostem stężenia katelicydyny skraca się czas hospitalizacji i tlenoterapii oraz potrzeba stosowania leków, w tym nawodnienia drogą dożylną5. 
Witamina D, poprzez wpływ na limfocyty T pomocnicze i regulatorowe, zwiększa syntezę cytokin przeciwzapalnych oraz hamuje syntezę cytokin prozapalnych, zapewniając lepszą ochronę przed infekcjami – zarówno bakteryjnymi, jak i wirusowymi3. Zmniejsza ryzyko wystąpienia „burzy cytokinowej”, która ma szczególnie negatywny wpływ na rokowanie i przeżycie u pacjentów z infekcją COVID-196. 
W badaniach obserwacyjnych wykazano, iż u dzieci z niedoborem witaminy D zwiększa się ryzyko:

• infekcji górnych i dolnych dróg oddechowych7 (większa częstotliwość epizodów infekcji dolnych dróg oddechowych, w tym zapalenia oskrzelików, oraz większe nasilenie objawów)8–12,
• zapalenia ucha (gorsze efekty leczenia)13, 14,
• przerostu, nawracającego zapalenia migdałków15, 16,
• COVID-19 (w tym infekcji o ciężkim przebiegu, z gorączką)17, 18,
• infekcji dróg moczowych i zmian pozapalnych w n...