Selen jest pierwiastkiem śladowym o kluczowym znaczeniu dla funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego, którego rola wykracza poza klasyczne ujęcie antyoksydacyjne. Wbudowany w strukturę co najmniej 25 selenoprotein, wpływa na regulację homeostazy redoks, funkcjonowanie mitochondriów, odpowiedź zapalną oraz integralność śródbłonka naczyniowego [1]. Współczesne badania wskazują, że zarówno niedobór, jak i nadmiar selenu mogą zaburzać funkcję układu krążenia, co znajduje odzwierciedlenie w koncepcji krzywej U-ryzyka.
Dział: Opisy przypadków
Jakość tłuszczu w diecie jest jednym z modyfikowalnych elementów stylu życia istotnych w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych. Współczesne zalecenia żywieniowe koncentrują się przede wszystkim na ograniczaniu spożycia kwasów tłuszczowych nasyconych (SFA) i ich zastępowaniu kwasami jedno- i wielonienasyconymi (MUFA, PUFA) [1–4]. Olej rzepakowy, charakteryzujący się relatywnie niską zawartością SFA oraz obecnością kwasu oleinowego, linolowego i α-linolenowego (ALA), stanowi praktyczne źródło tłuszczu roślinnego o korzystnym profilu kwasów tłuszczowych [5, 6]. Metaanalizy badań randomizowanych wskazują na obniżenie cholesterolu całkowitego i LDL-C, szczególnie gdy zastępuje tłuszcze bogate w SFA [7, 8]. Dane dotyczące glikemii, masy ciała i ciśnienia tętniczego sugerują dodatkowe korzyści kardiometaboliczne [8–12]. W praktyce podstawowej opieki zdrowotnej olej rzepakowy może być wykorzystywany przede wszystkim jako element jakościowej zamiany produktów bogatych w SFA na tłuszcz roślinny zawierający MUFA i PUFA. Istotnym elementem edukacji pacjenta pozostają także prawidłowy dobór oleju, sposób jego przechowywania oraz właściwe wykorzystanie kulinarne.
Niedokrwistość należy do najczęstszych chorób układu krwiotwórczego. Spośród przyczyn niedokrwistości najczęstszą u dzieci jest niedokrwistość z niedoboru żelaza. Może ona wystąpić w każdym wieku, ale głównie obserwuje się ją w okresach intensywnego wzrostu, czyli w dwóch pierwszych latach życia i w okresie pokwitania. Z uwagi na bezpośredni wpływ niedokrwistości na rozwój organizmu i jakość życia, zwłaszcza w pierwszym roku życia, ogromne znaczenie ma zapobieganie jej wystąpieniu za pomocą prawidłowo stosowanej profilaktyki.
Nietrzymanie moczu (NM) jest częstym problemem zdrowotnym, który może występować u osób w różnym wieku i istotnie wpływać na funkcjonowanie fizyczne, psychiczne i społeczne. Objawia się niezależnym od woli wyciekiem moczu, a jego przyczyny i obraz kliniczny mogą być zróżnicowane. Do najczęściej wyróżnianych postaci należą wysiłkowe, naglące oraz mieszane nietrzymanie moczu. Występowaniu objawów mogą sprzyjać m.in. wiek, ciąża i porody, osłabienie mięśni dna miednicy, otyłość, zaparcia, ograniczona sprawność ruchowa oraz niektóre choroby i stosowane leki. Problem nietrzymania moczu ma istotne znaczenie w pielęgniarstwie, ponieważ wymaga nie tylko rozpoznania potrzeb pacjenta, ale również prowadzenia działań higienicznych, profilaktyki powikłań skórnych, edukacji zdrowotnej, monitorowania objawów oraz wspierania pacjenta w postępowaniu zachowawczym.
Właściwie zaplanowana opieka powinna uwzględniać indywidualne potrzeby, stopień samodzielności oraz wpływ choroby na jakość życia.
Sześć omówionych w artykule grup leków łączy jedno: pomyłka bywa tu śmiertelna, a odpowiedź na pytanie „Jak to podać?” rzadko mieści się w nazwie substancji. Rozstrzyga charakterystyka produktu leczniczego podawanego preparatu. Dwa opakowania tego samego leku mogą mieć różne instrukcje, dwa preparaty tej samej substancji – różne wymagania, a nazwa grupy leków nie mówi nic o preparacie. Instrukcja bywa też w innym punkcie dokumentu, niż się tego spodziewa czytający.
Podstawą artykułu są charakterystyki z Rejestru produktów leczniczych (rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl) i z Europejskiej Agencji Leków, przede wszystkim punkty 4.2 (dawkowanie i sposób podawania), 4.4 (ostrzeżenia), 6.2 (niezgodności farmaceutyczne) i 6.6 (przygotowanie do stosowania); jeżeli znajdują się gdzie indziej, tekst to zaznacza. Cytaty są dosłowne.
Część merytoryczną zamyka lista kontrolna.
Polipragmazja, w zależności od przyjętej definicji, oznacza stosowanie dużej liczby leków, przyjmowanie leków zbędnych albo ich nieprawidłowe stosowanie. Jest to istotny problem, zwłaszcza u pacjentów geriatrycznych. Częste u seniorów upadki, problemy z pamięcią czy nadmierna senność mogą być sygnałem nie tyle starzenia się organizmu, ile źle dobranego leczenia. W takiej sytuacji szczególną rolę odgrywa pielęgniarka.
Ponieważ zwykle ma częstszy i bardziej bezpośredni kontakt z pacjentem, może jako pierwsza zauważyć niepokojące zmiany w jego funkcjonowaniu
i zwrócić uwagę na potrzebę weryfikacji leczenia.
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu interakcje lekowe traktowano raczej jako ciekawostkę farmakologiczną niż jako realne zagrożenie dla pacjentów. Dziś wiemy już, że mogą prowadzić do ciężkich działań niepożądanych, hospitalizacji, a nawet śmierci.
Biofilm stanowi jeden z najważniejszych, a jednocześnie często niedostrzeganych czynników wpływających na przewlekłość gojenia się ran. Zgodnie z aktualnymi danymi oraz konsensusem International Wound Infection Institute biofilm jest powszechnie obecny w ranach trudno gojących się i odgrywa istotną rolę w patofizjologii zakażenia oraz opóźnionego gojenia. Szacuje się, że występuje on nawet w blisko 70–80% ran przewlekłych, co wskazuje na jego niemal powszechny charakter w tej grupie pacjentów.
Epidemiologia zakażeń ran pooperacyjnych rozwijała się wraz z postępem medycyny i stopniowym wdrażaniem zasad higieny oraz kontroli zakażeń w praktyce klinicznej. W dawnych czasach zakażenia ran pooperacyjnych były jednym z najczęstszych powikłań chirurgicznych i stanowiły główną przyczynę wysokiej śmiertelności pacjentów operowanych. Wynikało to z braku wiedzy na temat drobnoustrojów oraz braku standardów higienicznych w środowisku medycznym.
Ból jest jednym z najczęściej zgłaszanych objawów w praktyce klinicznej i stanowi istotny problem w opiece zarówno szpitalnej, jak i ambulatoryjnej. Według definicji opracowanej przez International Association for the Study of Pain ból jest nieprzyjemnym doznaniem czuciowym i emocjonalnym związanym z rzeczywistym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek. Niewłaściwie kontrolowany może prowadzić do pogorszenia stanu psychicznego pacjenta, opóźnienia procesu zdrowienia oraz obniżenia jakości życia.
Blizny są powszechnym efektem interwencji chirurgicznych i nieodłącznym elementem procesu leczenia. Przez wiele lat traktowano je jedynie jako defekt kosmetyczny, jednak obecne doniesienia naukowe wskazują, że ich znaczenie w życiu pacjentów jest znacznie szersze. Coraz więcej badań potwierdza, że blizny pooperacyjne mogą istotnie wpływać na jakość życia pacjentów, powodując dolegliwości bólowe, uczucie napięcia tkanek, ograniczenia ruchowe oraz zaburzenia funkcjonowania w codziennym życiu. Problem ten dotyczy głównie blizn, które wykazują przerost i wielomiesięczny stan zapalny. W literaturze podkreśla się, że dolegliwości bólowe wynikające z posiadania blizn mogą znacząco ograniczyć aktywność fizyczną pacjentów i ich prawidłowe funkcjonowanie w życiu codziennym, co w efekcie końcowym przekłada się na jakość życia.
Farmakoterapia perioperacyjna obejmuje skoordynowane działania lekowe realizowane w trzech kolejnych fazach leczenia chirurgicznego. Co najmniej 50% chorych operowanych przyjmuje leki na stałe, co sprawia, że konieczność decyzji o kontynuowaniu lub odstawieniu dotychczasowej farmakoterapii dotyczy większości pacjentów kwalifikowanych do zabiegu. Rosnąca w populacji chirurgicznej liczba osób w podeszłym wieku z wielochorobowością, a co za tym idzie – przyjmujących jednoczasowo wiele leków z różnych grup, dodatkowo komplikuje planowanie perioperacyjnego postępowania farmakologicznego i wymaga zindywidualizowanego podejścia.