Tajemnica zawodowa pielęgniarki jest jednym z fundamentów wykonywania zawodu medycznego i budowania relacji między pacjentem a personelem medycznym. Nie stanowi wyłącznie formalnego obowiązku wynikającego z ustawy ani abstrakcyjnej zasady etycznej – w codziennej praktyce zawodowej pielęgniarek oznacza konieczność szczególnej ostrożności w obchodzeniu się z pozyskanymi informacjami na temat pacjenta. Jest ona warunkiem wykonywania zawodu w sposób rzetelny, godny i zgodny z etosem pielęgniarstwa. Jej naruszenie może prowadzić nie tylko do odpowiedzialności prawnej, lecz także do utraty zaufania pacjenta, konfliktów w zespole, szkody wizerunkowej placówki oraz poczucia krzywdy po stronie osoby, której informacje ujawniono.
Autor: Anna Popławska
Podawanie leków należy do tych czynności zawodowych, które w praktyce pielęgniarskiej są wykonywane codziennie, często wielokrotnie w czasie jednego dyżuru. Jednocześnie są one obciążone wysokim ryzykiem, w tym ryzykiem prawnym i etycznym. Z perspektywy samego pacjenta jest to zwykle jedna z rutynowych czynności terapeutycznych. Z perspektywy personelu pielęgniarskiego jest to czynność tylko pozornie rutynowa, wielokrotnie powtarzalna, często wykonywana pod presją czasu, w warunkach deficytu personelu, dużej liczby pacjentów, wielości zleceń lekarskich oraz dynamicznie zmieniającego się stanu klinicznego chorych. Z prawnego punktu widzenia nie jest to jednak czynność techniczna ani wyłącznie wykonawcza, lecz świadczenie zdrowotne, które wymaga posiadania odpowiednich kwalifikacji, działania zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, wykonania prawidłowego zlecenia lub właściwego działania w granicach własnych kompetencji, właściwej identyfikacji pacjenta, znajomości produktu leczniczego, zachowania należytej staranności, rzetelnego udokumentowania wykonanych czynności, a także odpowiedniej reakcji na działania niepożądane.
Zjawisko agresji wobec personelu medycznego jest obecnie dla polskiego systemu ochrony zdrowia jednym z najbardziej doskwierających problemów. Pielęgniarki jako osoby pozostające w bezpośrednim, często długotrwałym kontakcie z pacjentem są szczególnie narażone na zachowania naruszające ich godność, nietykalność cielesną, zdrowie, a niekiedy nawet życie.
Zawód pielęgniarki stanowi jeden z filarów systemu ochrony zdrowia, a jego znaczenie – w wymiarze zarówno praktycznym, jak i normatywnym – systematycznie wzrasta. Zakres uprawnień pielęgniarki jest jednym z najdynamiczniej rozwijających się obszarów prawa medycznego.
Zawód pielęgniarki należy do grupy zawodów o szczególnym znaczeniu społecznym, a jednocześnie o wysokim stopniu odpowiedzialności prawnej, etycznej i organizacyjnej. Współczesne realia systemu ochrony zdrowia powodują, że pielęgniarki wykonują swoją pracę w warunkach zwiększonego obciążenia psychicznego i fizycznego, są narażone na agresję ze strony pacjentów i ich rodzin, jak również na presję organizacyjną pracodawców oraz ryzyko odpowiedzialności zawodowej bądź cywilnej, a niekiedy nawet karnej. Z tego względu zagadnienie ochrony prawnej pielęgniarek w miejscu pracy ma fundamentalne znaczenie z perspektywy zarówno bezpieczeństwa personelu medycznego, jak i jakości udzielanych świadczeń zdrowotnych. Niniejszy artykuł ma na celu kompleksowe przedstawienie podstaw prawnych ochrony pielęgniarek, przysługujących im uprawnień, mechanizmów reagowania na naruszenia prawa oraz instrumentów, z których mogą korzystać w przypadku konfliktów z pracodawcą, pacjentem lub innymi członkami zespołu medycznego.
Rozszerzenie kompetencji pielęgniarek w zakresie ordynowania leków, wystawiania recept oraz kierowania pacjentów na określone świadczenia zdrowotne stanowi jedno z najbardziej znaczących osiągnięć modernizacyjnych polskiego systemu ochrony zdrowia w ostatnich latach. Proces ten, zapoczątkowany w 2016 r., a następnie stopniowo pogłębiany kolejnymi aktami wykonawczymi, był odpowiedzią na rosnące potrzeby populacyjne, niedobory kadrowe wśród lekarzy oraz konieczność racjonalnego wykorzystania zasobów medycznych. Z perspektywy prawnej oznaczał on redefinicję tradycyjnego modelu podziału kompetencji pomiędzy zawody medyczne i prowadził do nadania pielęgniarkom roli bardziej autonomicznej i decyzyjnej. Towarzyszy temu jednak zwiększenie zakresu odpowiedzialności zawodowej, cywilnej i karnej, co wymaga pogłębionej refleksji nad sposobem wykonywania nowych uprawnień.